Transformatie Rijksmonument Lactaria
Wat in 1911 begon als de hypermoderne modelboerderij ‘Lactaria’ midden op de kale Sambeekse hei, heeft een ingrijpende en duurzame transformatie ondergaan. Van de Looi Van Aken Architecten heeft het unieke, in verval geraakte Rijksmonument omgevormd tot een multifunctioneel complex met starterswoningen, een zorgcentrum en een CPO-woonproject. Met de oplevering krijgt het historische gebouw, waar het ontginningsdorp Stevensbeek zijn ontstaansgeschiedenis aan dankt, een toekomstbestendige functie voor alle generaties.
De langgerekte boerderij – die in de jaren dertig nog transformeerde tot het religieuze en sociale hart van het dorp – bestond van oudsher uit een centraal middendeel in twee lagen met aan weerszijden een langgerekte stalruimte met grote monumentale zeggingskracht. Binnen verschilden beide zijden ruimtelijk en qua constructie. Het plafond aan de rechterzijde was uitgevoerd met een langgerekt tongewelf, de linkerzijde met een flauwe boog. Na decennia van opeenvolgende herbestemmingen stond het complex in 2018 voor een grote uitdaging: een zoektocht naar een passende nieuwe functie die kon leiden tot het behoud van het monument.
Tien starterswoningen
De linkervleugel van het monument is getransformeerd tot tien starterswoningen. De breedte van de woningen is bepaald door de maat van het oorspronkelijke stramien. Door de lage platte daken te verwijderen, zijn deze ruimtes veranderd in privé-buitenruimtes binnen de oude gebouwschil. Nieuwe grote glazen puien met daarachter vides zorgen voor een directe binnen-buitenrelatie en voldoende daglicht. De bestaande, historische boogconstructie van het dak is in de woningen behouden en van voor tot achter zichtbaar gebleven.
Zorgcentrum
De rechtervleugel en het centrale middendeel zijn getransformeerd naar een zorgcentrum. In het hart van het gebouw bevinden zich de algemene functies, waaronder de entree en de gezamenlijke huiskamers. In de vleugel zelf zijn de zit-slaapkamers gesitueerd, die net als de starterswoningen het oorspronkelijke stramien volgen. Binnen deze kamers is het hoogteverschil met de bovenlichten zorgvuldig ingepast en zijn de oude stalen kolommen zichtbaar gebleven. Op de kop van de vleugel is het karakteristieke tongewelf in de laatste stramienen ingepast.
Schuren op het achtererf
De transformatie vond haar voltooiing op het achtererf. Dit erf was oorspronkelijk omsloten door een drietal schuren, waarvan er in de loop der tijd twee waren verdwenen en de laatst overgebleven schuur op instorten stond. Op initiatief van de architecten zijn er drie nieuwe ‘schuren’ ontworpen die refereren aan de historische volumes.
In de vorm van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) zijn hier 24 in hout uitgevoerde woningen aan het plan toegevoegd, waarvan één woning een gemeenschappelijke functie heeft. Het historische erf fungeert nu als een collectieve tuin voor de bewoners. Met dit gelaagde plan bedient het complex alle generaties in het dorp en is de toekomst van Rijksmonument Lactaria veiliggesteld.
| Oplevering | 2025 |
| Projectteam | Frans van de Looi,Dick van Aken,Wim Spijker |
| Opdrachtgever | Reuvers Ontwikkeling en Bouw |
| Constructeur | BolwerkWeekers |
| Bouwkunding aannemer | Wim van Hout Bouw en Ontwikkeling, Bouwbedrijf 24 woningen: Reuvers Bouw |
| Fotograaf | Van de Looi Van Aken Architecten |